Ngứa toàn thân vào ban đêm là bệnh gì? Nguyên nhân và cách xử lý

1. Ngứa toàn thân vào ban đêm là gì?

Đây là hiện tượng cảm giác kích ứng, ngứa ngáy xuất hiện hoặc tăng tiến mức độ một cách rõ rệt vào khoảng thời gian buổi tối, khi cơ thể bắt đầu nằm nghỉ ngơi, nửa đêm hoặc rạng sáng.

Biểu hiện lâm sàng thường gặp

• Cơn ngứa bùng phát diện rộng khắp người hoặc ngứa mơ hồ, không thể định vị chính xác một vùng da cụ thể.
• Càng gãi móng tay vào da thì vùng ngứa càng lan rộng và càng ngứa dữ dội hơn.
• Cơn ngứa bứt rứt làm người bệnh bị tỉnh giấc giữa đêm và rất khó để quay trở lại giấc ngủ.
• Tình trạng ngứa lặp đi lặp lại nhiều đêm liên tiếp thành một chu kỳ mạn tính.

Ngứa toàn thân vào ban đêm có nguy hiểm không?

Nhận định từ TS. BS Vũ Thái Hà (Phụ trách chuyên môn phòng khám da liễu thẩm mỹ Thái Hà):

"Nhìn chung, ngứa toàn thân vào ban đêm không gây nguy hiểm tức thì đến tính mạng và thường xuất phát từ các nguyên nhân da liễu lành tính. Tuy nhiên, triệu chứng này sẽ trở nên nguy hiểm và đáng lo ngại nếu nó kéo dài liên tục trên 2 tuần, mức độ nặng dần và không đáp ứng với các loại kem dưỡng ẩm thông thường.

Đặc biệt, bạn cần đi tầm soát y tế ngay nếu cơn ngứa đi kèm các dấu hiệu toàn thân như sụt cân nhanh không rõ lý do, vàng da, mệt mỏi kéo dài hoặc sốt."

2. Vì sao ban đêm ngứa nhiều hơn ban ngày?

Hiện tượng ngứa tăng nặng về đêm không phải là sự ngẫu nhiên mà được khoa học chứng minh qua các biến đổi sinh học tự nhiên của cơ thể khi vào giấc ngủ:

2.1. Nhiệt độ da tăng vào buổi tối

Khi chúng ta ngủ, hệ mạch máu dưới da có xu hướng giãn nở ra để giải phóng nhiệt lượng, dẫn đến nhiệt độ bề mặt da tăng lên. Sự tăng nhiệt và giãn mạch này vô tình kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác truyền tín hiệu ngứa về não bộ một cách mạnh mẽ hơn.

2.2. Mất tập trung khiến cảm nhận ngứa rõ hơn

Ban ngày, bộ não bị phân tâm bởi vô số hoạt động: công việc, học tập, giao tiếp và các kích thích từ môi trường xung quanh. Bộ não sẽ tự động "lọc" bớt tín hiệu ngứa. Ngược lại vào ban đêm, khi không gian trở nên yên tĩnh, các kích thích bên ngoài biến mất, tâm trí thả lỏng, cảm giác ngứa sẽ bị hệ thần kinh khuếch đại lên gấp nhiều lần.

2.3. Giảm tiết Corticosteroid sinh lý

Theo đồng hồ sinh học, nồng độ Cortisol (một loại hormone chống viêm, giảm ngứa tự nhiên của cơ thể) sẽ đạt đỉnh vào buổi sáng sớm và sụt giảm xuống mức thấp nhất vào ban đêm. Khi hàng rào bảo vệ nội sinh này suy yếu, các phản ứng viêm vi thể dưới da dễ dàng bùng lên, khiến cơn ngứa trở nên nhức nhối hơn.

2.4. Hàng rào da mất nước nhiều hơn

Tiến trình mất nước qua biểu bì (TEWL - Transepidermal Water Loss) có xu hướng tăng tốc mạnh mẽ nhất vào ban đêm. Điều này khiến làn da bị khô ráp, mất đi màng ẩm bảo vệ, trở nên nhạy cảm hơn trước các tác nhân ma sát từ chăn gối và kích hoạt phản ứng ngứa.

3. Nguyên nhân gây ngứa toàn thân vào ban đêm là gì?

"Tình trạng ngứa toàn thân vào ban đêm xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trong đó có những nguyên nhân ngoài bệnh lý sẽ có thể tự khỏi. Nhưng cũng có những nguyên nhân bệnh lý cần được phát hiện sớm và điều trị theo đúng phác đồ" - Theo bác sĩ Vũ Thái Hà.

Sau đây là một số các nguyên nhân phổ biến gây ra ngứa toàn thân vào ban đêm mà bạn có thể gặp phải:

3.1. Nguyên nhân ngoài bệnh lý

Có rất nhiều trường hợp bị ngứa da không xuất phát từ các vấn đề sức khoẻ. Các vấn đề thường gặp nhất gồm:

3.1.1 Da khô

Đây là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây ngứa đêm, đặc biệt hay gặp ở người cao tuổi (do tuyến dầu suy giảm hoạt động), trong mùa lạnh hanh khô hoặc ở những người có thói quen tắm nước quá nóng trước khi đi ngủ. Làn da khô khốc sẽ kích hoạt các cơn ngứa râm ran, châm chích khắp người, bề mặt da bong vảy trắng nhỏ và tình trạng ngứa sẽ đạt đỉnh điểm khi độ ẩm không khí ban đêm xuống thấp.

3.1.2 Thay đổi thời tiết

Chứng ngứa da toàn thân vào ban đêm cũng dễ dàng xảy ra khi có sự thay đổi đột ngột về thời tiết. Thường gặp nhất là từ nóng chuyển sang lạnh. Nhiệt độ không khí giảm nhanh làm cho cơ thể không kịp thích ứng và da sẽ bị khô do mất nước. Khi này, các dấu hiệu ngứa ngáy sẽ diễn ra nhanh chóng và gây ảnh hưởng đến cuộc sống.

3.1.3 Thay đổi hormone 

Vào ban đêm, cơ thể sẽ giảm sản xuất cortisol. Và khi nồng độ cortisol thấp nhất cũng là lúc mà bạn dễ gặp phải tình trạng viêm da. Một trong những dấu hiệu cảnh báo chính là ngứa da xuất hiện. Tuy nhiên, mức độ ngứa do sự thay đổi nội tiết tố không quá mạnh và không phải ai cũng gặp phải nhé.

3.1.4 Dị ứng

Có hàng tá các lý do khiến cho cơ thể bị bị dị ứng và gây ngứa ngáy khó chịu. Bao gồm:

1. Dị ứng với thời tiết.
2. Dị ứng với môi trường ô nhiễm.
3. Dị ứng với hoá mỹ phẩm.
4. Dị ứng với thức ăn.
5. Dị ứng với thuốc.

Đáng chú ý nhất là tình trạng ngứa toàn thân vào ban đêm khi mặc đồ len dạ. Đây chính là nguyên nhân gây ngứa phổ biến nhất vào mùa đông. Và thay thay đổi chất liệu quần áo thì tình trạng kích ứng, ngứa da sẽ tự động biến mất.

3.1.5 Vệ sinh cá nhân

Khi bạn không chú ý đến việc giữ vệ sinh cá nhân thì đó chính là điều kiện gây ngứa. Ví dụ như bạn lười tắm sẽ khiến cho bụi bẩn, mồ hôi và tế bào chết tích tụ và gây ngứa ngáy. Hay như khi bạn tắm qua loa, không làm sạch xà phòng và sữa tắm thì nó cũng sẽ là nguyên nhân khiến cơ thể bị ngứa.

3.1.6 Tâm lý (Stress và lo âu kéo dài)

Mặc dù khó chẩn đoán và ít được biết đến, nhưng một nghiên cứu dịch tễ học về ngứa do tâm lý cho thấy 6,5% bệnh nhân ngoại trú tại một khoa da liễu đại học mắc chứng "ngứa toàn cơ thể".

Áp lực tâm lý, căng thẳng thần kinh trước khi đi ngủ làm kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, giải phóng Cortisol và các chất hóa học trung gian gây viêm. Cơn ngứa do yếu tố tâm lý có đặc điểm là càng lo lắng, suy nghĩ thì da càng ngứa, đặc biệt tăng mạnh khi cơ thể nằm yên vị trên giường.

3.2 Nguyên nhân bệnh lý gây ngứa da 

Ngứa có không chỉ có liên quan đến các vấn đề da liễu mà còn cảnh báo nhiều vấn đề sức khoẻ trong cơ thể. Do đó, việc thăm khám để tìm ra nguyên nhân gây ngứa luôn là cần thiết. Bởi chỉ khi hiểu rõ nguyên nhân thì chúng ta mới có các giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

Các nguyên nhân bệnh lý gây ngứa da thường đa dạng. Bạn có thể gặp các tình huống sau:

3.2.1 Các bệnh da liễu gây ngứa da ban đêm

1. Bệnh mày đay (mề đay): Bệnh mày đay là tình trạng phản ứng của các mao mạch dưới da, niêm mạc trước các tác nhân gây dị ứng bên trong hoặc bên ngoài cơ thể. Mày đay khiến da nổi mẩn trên diện rộng kèm theo ngứa. Tình trạng ngứa này có thể xảy ra ở thời điểm nhất định trong ngày như buổi chiều hoặc buổi tối.
2. Bệnh ghẻ: Dấu hiệu đặc trưng của bệnh ghẻ chính là ngứa da ở vùng cái ghẻ đào hang và gây ra những tổn thương da. Ghẻ là bệnh có khả năng lan rộng và lây cho người khác. Do đó, hãy cẩn trọng nếu các thành viên trong cùng gia đình đều đang có dấu hiệu ngứa toàn thân.
3. Nấm da: Nấm da là tình trạng nhiễm trùng do nấm gây ra với dấu hiệu đặc trưng là các mảng trắng ở da và kèm theo dấu hiệu ngứa khó chịu. Bệnh này thường xuất hiện ở các vùng da có nếp gấp nhưng đôi khi cũng xảy ra ở toàn thân.
4. Viêm da cơ địa: Viêm da cơ địa thể nặng, toàn thân là một trong những bệnh về da có thể gây ngứa vào ban đêm. Đặc biệt là ở trẻ em trong độ tuổi từ 1-5 tuổi thì các dấu hiệu viêm da sẽ diễn biến khó kiểm soát hơn, ảnh hưởng đến cuộc sống của trẻ.
5. Các bệnh về da khác: Ngứa da toàn thân vào ban đêm cũng có thể liên quan đến các bệnh ngoài da khác như rôm sảy, chàm, hắc lào, lang ben… Hãy thăm khám để có chẩn đoán phân biệt chính xác các bệnh da liễu khi bị ngứa bạn nhé.

3.2.2 Các bệnh lý gây ngứa da khác

1. Bệnh gan/mật: Các bệnh lý như tắc mật, viêm gan cấp/mạn tính, xơ gan... làm suy giảm chức năng chuyển hóa của gan, khiến các muối mật bị ứ đọng và tràn vào kẽ máu, lắng đọng dưới các mô da. Sự lắng đọng muối mật kích thích trực tiếp lên các sợi thần kinh cảm giác, gây ra cơn ngứa toàn thân dai dẳng, lan tỏa và tăng nặng về đêm khi cơ thể nghỉ ngơi. Người bệnh thường kèm theo dấu hiệu vàng da, vàng mắt, mệt mỏi.
2. Bệnh thận: Bệnh nhân suy thận thường phải đối mặt với chứng ngứa do urê huyết. Khi chức năng lọc của thận suy giảm, các chất cặn bã (phốt pho, urê) không được đào thải ra ngoài mà tích tụ dưới da, gây ngứa mạn tính, dai dẳng sâu dưới da, tăng mạnh về đêm và làm suy nhược cơ thể trầm trọng.
3. Bệnh lý tuyến giáp (Cường giáp/Suy giáp): Làm rối loạn chuyển hóa toàn thân, ảnh hưởng đến độ ẩm và nhiệt độ của da, kích hoạt cơn ngứa.
4. Đái tháo đường: Lượng đường trong máu cao làm tổn thương hệ thống thần kinh ngoại biên và mạch máu nuôi da, khiến da bị khô ráp nghiêm trọng, ngứa ngáy và rất dễ bị nhiễm nấm tái phát gây ngứa vùng kín, tay chân.
5. Bệnh xã hội: Các bệnh có thể khiến bạn cảm thấy ngứa ngáy, khó chịu gồm giang mai, sùi mào gà, mụn rộp sinh dục và cả bệnh rận mu… Những bệnh này có khả năng lây lan cao và gây ảnh hưởng đến xã hội nên cần được phát hiện và kiểm soát tốt.
6. Rối loạn thần kinh: Ngứa là dấu hiệu cơ năng xảy ra các dây thần kinh bị kích thích. Do đó, các rối loạn thần kinh chính là nguyên nhân khiến cho bạn bị ngứa ngáy khó chịu. Một số dấu hiệu nhận biết rối loạn thần kinh gồm: Thay đổi nhận thức hoặc hành vi, không kiểm soát được cảm xúc; Rối loạn ngôn ngữ, rối loạn giao tiếp; Rối loạn vận động, rối loạn thăng bằng; Tê bì, ngứa ran như kiến bò ở tay, chân hoặc mặt; Đau dây thần kinh, đau nhói như điện giật...

4. Triệu chứng đi kèm giúp gợi ý nguyên nhân cụ thể

Để có thể định hướng sơ bộ nguyên nhân gây ngứa, bạn có thể tham khảo bảng đối chiếu triệu chứng lâm sàng dưới đây:

5. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ thăm khám và làm xét nghiệm cận lâm sàng (soi da, xét nghiệm máu, chức năng gan thận) khi:

• Cơn ngứa kéo dài dai dẳng trên 2 tuần mà không thuyên giảm.
• Tình trạng ngứa gây mất ngủ thường xuyên, làm cơ thể suy nhược, kiệt sức.
• Gãi nhiều dẫn đến da bị trầy xước sâu, chảy máu, đóng vảy tiết hoặc mưng mủ nhiễm trùng.
• Cơn ngứa ngày một nặng hơn và không rõ nguyên nhân khởi phát.
• Đặc biệt bắt buộc khám ngay nếu ngứa đi kèm các dấu hiệu hệ thống: vàng da, sốt, sụt cân đột ngột, mệt mỏi kéo dài.

Để có chẩn đoán chính xác nhất, bạn nên tìm đến các cơ sở chuyên khoa đầu ngành như Bệnh viện Da liễu Trung ương hoặc các phòng khám chuyên khoa da liễu uy tín, sở hữu đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm chuyên môn như Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Thái Hà.

6. Cách xử lý khi bị ngứa toàn thân vào ban đêm

Để dập tắt cơn ngứa, bảo vệ làn da và lấy lại giấc ngủ ngon, hãy áp dụng ngay các biện pháp khoa học sau:

6.1. Tuyệt đối tránh cào gãi

Gãi thô bạo bằng móng tay sẽ làm tổn thương lớp thượng bì, kích thích cơ thể giải phóng thêm histamin và tạo ra "vòng xoắn ngứa - gãi" khiến cơn ngứa bùng phát dữ dội hơn. Thay vì gãi, hãy:

• Dùng gạc ẩm hoặc túi đá chườm mát lên vùng da ngứa từ 10-15 phút để làm dịu các đầu mút thần kinh.
• Dùng lòng bàn tay vỗ nhẹ hoặc xoa nhẹ nhàng lên da.

6.2. Dưỡng ẩm đầy đủ trước khi đi ngủ

Bôi kem dưỡng ẩm toàn thân (Body Lotion/Cream) ngay sau khi tắm và trước khi đi ngủ để ngăn chặn tiến trình mất nước qua da về đêm. Nên ưu tiên chọn các dòng sản phẩm dịu nhẹ, không chứa hương liệu nhân tạo, không cồn, giàu các thành phần phục hồi màng lipid của da như Ceramide, Glycerin, Hyaluronic Acid, Shea Butter.

6.3. Tắm rửa đúng cách

• Chỉ nên tắm bằng nước ấm nhẹ, tuyệt đối không tắm nước quá nóng trước khi ngủ vì sẽ làm bốc hơi lớp dầu tự nhiên, khiến da khô khốc và ngứa hơn.
• Thời gian tắm chỉ nên kéo dài từ 5-10 phút. Tránh việc chà xát, kỳ cọ da quá mạnh bằng bông tắm thô ráp.

6.4. Tối ưu hóa môi trường phòng ngủ

• Giữ phòng ngủ luôn thông thoáng, mát mẻ (duy trì nhiệt độ điều hòa khoảng 25-26°C). Có thể đặt thêm máy phun sương để bù độ ẩm cho phòng.
• Mặc quần áo ngủ rộng rãi, chất liệu mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt như cotton hoặc lụa. Tránh các chất liệu len, dạ, sợi tổng hợp gây bí nóng, cọ xát vào da.
• Thường xuyên giặt giũ chăn, ga, gối bằng các loại nước giặt dịu nhẹ, xả thật sạch với nước để loại bỏ bụi mịn và mạt bụi nhà.

6.5. Điều trị trúng đích nguyên nhân gốc

• Nếu do bệnh ghẻ: Bác sĩ sẽ chỉ định các loại thuốc diệt ký sinh trùng chuyên biệt như kem Permethrin 5% hoặc mỡ lưu huỳnh bôi toàn thân.
• Nếu do dị ứng/mề đay: Sử dụng các thuốc kháng Histamin đường uống thế hệ mới (như Cetirizine, Fexofenadine, Loratadine) trước khi ngủ để ngăn chặn phản ứng ngứa.
• Nếu do viêm da: Kết hợp thuốc bôi chống viêm, giảm ngứa theo toa và phục hồi hàng rào bảo vệ da.
• Nếu do bệnh nội khoa: Bắt buộc phải điều trị chuyên khoa sâu để ổn định chức năng gan, thận hoặc đường huyết thì triệu chứng ngứa mới có thể chấm dứt tận gốc.

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

Ngứa toàn thân về đêm nhưng trên da hoàn toàn bình thường, không nổi mẩn đỏ là bệnh gì?

Hiện tượng ngứa không tổn thương bề mặt rất thường gặp ban đêm. Nguyên nhân phần lớn hướng đến tình trạng da khô nghiêm trọng ở người lớn tuổi, yếu tố tâm lý stress, hoặc là biểu hiện lắng đọng độc tố do suy giảm chức năng gan, suy thận, rối loạn tuyến giáp hoặc đái tháo đường.

Ngứa toàn thân về đêm có chắc chắn là bị bệnh ghẻ không?

Không chắc chắn. Ghẻ là một nguyên nhân phổ biến và kinh điển gây ngứa đêm, nhưng không phải ca ngứa đêm nào cũng là ghẻ. Bạn cần dựa vào các dấu hiệu đặc trưng khác như vị trí ngứa (kẽ tay, nách, bẹn) và sự xuất hiện của các mụn nước, đường hang ghẻ để chẩn đoán phân biệt với viêm da cơ địa hay mề đay.

Xem thêm: Bệnh ghẻ là gì?

Tình trạng ngứa ban đêm có tự hết được không?

Nếu ngứa do các nguyên nhân tạm thời như thay đổi thời tiết thoáng qua hoặc kích ứng nhẹ với xà phòng, cơn ngứa có thể tự biến mất khi bạn thay đổi thói quen sinh hoạt và cấp ẩm tốt. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân do ký sinh trùng ghẻ, nấm da hoặc các bệnh lý nội khoa mạn tính, triệu chứng này hoàn toàn không thể tự hết nếu không có phác đồ điều trị chuyên biệt.