Đốm Nâu Trên Da Có Nguy Hiểm Không? Cách Nhận Biết Và Điều Trị Đúng Cách

1. Đốm nâu trên da là gì?

Đốm nâu xuất hiện khiến cho da không đều màu và gây ảnh hưởng đến thẩm mỹ. Đây thực chất là tình trạng tăng sinh sắc tố da do sự phân bố không đồng đều của melanin.

Khi các tế bào melanocyte (tế bào sản xuất sắc tố) ở lớp đáy của biểu bì bị kích thích bởi ánh nắng mặt trời, viêm da, nội tiết tố hoặc các yếu tố khác, lượng melanin sẽ được sản sinh nhiều hơn để bảo vệ da. Nếu melanin được tạo ra quá mức hoặc phân bố không đồng đều, sắc tố sẽ tích tụ tại một số vị trí nhất định và hình thành các đốm nâu trên bề mặt da. 

Đặc điểm của các đốm nâu trên da gồm: 

1. Màu từ nâu đậm đến nâu nhạt.
2. Kích thước và hình dáng đa dạng.
3. Nằm rải rác hoặc tập trung thành cụm.
4. Bề mặt phẳng, không khiến da sần sùi.
5. Đốm nâu không ngứa,  cảm giác khó chịu.

2. Vị trí thường xuất hiện đốm nâu

Đốm nâu có thể xuất hiện ở nhiều vùng trên cơ thể. Tuy nhiên, sẽ tập trung ở các vùng da hở, thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời:

1. Đốm nâu ở mặt (má, trán, cằm)
2. Đốm nâu ở tay (mu bàn tay, cẳng tay)
3. Đốm nâu ở chân (mu bàn chân, cẳng chân)
4. Đốm nâu ở vai (hai bả vai)
5. Đốm nâu ở ngực và bụng
6. Đốm nâu ở lưng
7. Đốm nâu ở mông

3. Nguyên nhân đốm nâu trên da là gì?

Thạc sĩ, Bác sĩ Hoàng Hồng Mạnh (phòng khám da liễu thẩm mỹ Thái Hà) chia sẻ: Các mảng/ đốm nâu trên da hình thành khi tế bào melanocyte sản xuất quá nhiều melanin hoặc melanin phân bố không đồng đều tại một số vị trí trên da. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng phổ biến nhất sẽ là rối loạn nội tiết, ánh nắng mặt trời (UV), mỹ phẩm, lão hóa da và di truyền.

3.1 Ánh nắng mặt trời (UV)

Tia UV trong ánh nắng kích thích melanocyte tăng sản xuất melanin nhằm bảo vệ da. Khi quá trình sản xuất melanin diễn ra kéo dài, sắc tố có thể tích tụ tại một số vị trí cơ . Lúc này, các đốm nâu sẽ hình thành trên cơ thể. Điều này lý giải tại sao các vùng da hở thường xuyên xuất hiện các đốm thâm nâu.

3.2 Rối loạn nội tiết tố

Theo dữ liệu từ StatPearls (NCBI), có khoảng 90% trường hợp nám đốm xảy ra ở phụ nữ. Chủ yếu là nữ giới trong độ tuổi sinh sản (30-45 tuổi).

Điều này cho thấy các đốm nâu trên da có quan hệ mật thiết với tình trạng rối loạn nội tiết tố. Sự biến động hormone trong thai kỳ, giai đoạn tiền mãn kinh hoặc khi sử dụng thuốc tránh thai chính là cơ hội cho melanin bị tăng sinh và gây đốm nâu.

3.3 Tăng sắc tố sau viêm

Theo MSD Manual, tăng sắc tố sau viêm là một trong những nguyên nhân thường gặp khiến trên da xuất hiện những đốm nâu. Tình trạng tăng sắc tố này thường sẽ khu trú trên da.

1. Mụn trứng cá
2. Viêm da cơ địa
3. Dị ứng da
4. Bỏng da
5. Vết côn trùng cắn
6. Tổn thương do tai nạn
7. Vết xước da…

3.4 Yếu tố di truyền

Một số dạng đốm nâu trên da chịu ảnh hưởng bởi sự di truyền. Người có bố mẹ bị tàn nhang hoặc tăng sắc tố da thường có nguy cơ xuất hiện đốm nâu cao hơn. Đáng chú ý nhất là tình trạng tàn nhang - một dạng đốm nâu rối loạn sắc tố da phổ biến nhất hiện nay.

3.5 Mỹ phẩm và thuốc

Da xuất hiện đốm nâu do việc sử dụng thuốc và mỹ phẩm gây ra.

1. Thuốc: Một số loại thuốc chống loạn thần, thuốc chống viêm steroid, thuốc chống trầm cảm, chống co giật hay tetracyclin làm tăng sắc tố melanin trên da.
2. Mỹ phẩm: Lạm dụng các sản phẩm làm trắng da, peel da hoặc treatment nồng độ cao hoặc mỹ phẩm chứa corticosteroid.

3.6 Tuổi tác

Các đốm nâu trên da cũng là một trong những dấu hiệu thường gặp của quá trình lão hóa da. Trong đó, nám và đồi mồi thường song hành theo thời gian, trở thành vấn đề lão hóa được quan tâm nhiều nhất.

4. Các loại đốm nâu trên da 

Đốm nâu trên da có nhiều dạng khác nhau. Việc phân biệt chính xác sẽ giúp chúng ta điều trị chủ động và hiệu quả hơn. 

4.1 Tàn nhang

Tàn nhang là một dạng tăng sắc tố da lành tính, biểu hiện bằng các đốm nâu nhỏ xuất hiện rải rác trên bề mặt da. Đốm tàn nhang thường liên quan đến di truyền và ánh nắng mặt trời, ít bị ảnh hưởng bởi nội tiết tố.

Đặc điểm của đốm nâu tàn nhang:

1. Kích thước nhỏ từ 1-5mm và nằm rải rác.
2. Màu sắc từ vàng nâu đến nâu sẫm.
3. Có xu hướng nhạt màu khi trời lạnh, đậm màu khi tiếp xúc với ánh nắng.
4. Không gây đau, ngứa hay ảnh hưởng đến sức khỏe.

4.2 Nám da

Da xuất hiện mảng nâu có thể là nám mảng (nám thượng bì) và đốm nâu là nám chân sâu (nám trung bì). Đây là dạng rối loạn sắc tố da thường gặp ở chị em phụ nữ (sau 30 tuổi). Nguyên nhân phổ biến là do rối loạn nội tiết tố, ánh nắng mặt trời, mỹ phẩm…

Đặc điểm của nám da gồm:

1. Màu sắc đa dạng, từ nâu nhạt, nâu sẫm đến xám nâu.
2. Xuất hiện chủ yếu ở vùng mặt như gò má, trán, mũi, cằm…
3. Phân bố đối xứng ở hai bên khuôn mặt.
4. Không gây đau, ngứa hay khó chịu.
5. Tiến triển chậm nhưng có xu hướng lan rộng và đậm màu hơn.

4.3 Đồi mồi (lentigo)

Đồi mồi (lentigo) là một dạng tăng sắc tố da lành tính, thường được xem là “dấu ấn của thời gian” do xuất hiện nhiều hơn khi tuổi tác tăng lên. Đồi mồi không chỉ xuất hiện ở vùng da hở, ngay cả các vùng được che phủ bởi quần áo cũng có thể nổi đồi mồi.

Đặc điểm da nổi đốm nâu đồi mồi:

1. Có màu nâu nhạt, nâu đậm hoặc đen.
2. Hình tròn hoặc bầu dục, bờ rõ.
3. Kích thước lớn hơn tàn nhang, từ vài milimet đến vài centimet.
4. Thường xuất hiện ở khắp cơ thể.
5. Không gây đau, ngứa hay lây lan.

4.4 Tăng sắc tố sau viêm (PIH)

Các đốm tăng sắc tố sau viêm thường xuất hiện trên nền da sau khi điều trị các vấn đề da liễu. Bao gồm: như mụn trứng cá, viêm da cơ địa, viêm nang lông, dị ứng da, bỏng, trầy xước, peel da hoặc các thủ thuật thẩm mỹ xâm lấn. 

Đặc điểm nhận diện:

1. Có màu hồng đỏ, nâu nhạt, nâu đậm…
2. Kích thước và hình dạng tương ứng với vùng da bị tổn thương trước đó.
3. Dễ trở nên đậm màu hơn khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.
4. Đây là tình trạng có thể cải thiện dần sau vài tháng nếu được chăm sóc và bảo vệ da đúng cách. 

5. Đốm nâu trên da có nguy hiểm không? Khi nào cần thăm khám

Đa phần các đốm nâu trên da là biểu hiện của tình trạng tăng sắc tố lành tính, không gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, các tổn thương sắc tố có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý da liễu nguy hiểm (ung thư da) cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.

Bạn nên thận trọng và đi khám da liễu nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

1. Thay đổi kích thước và màu sắc bất thường 
2. Da bị đốm nâu với số lượng gia tăng.
3. Bờ đốm nâu không đều, nham nhở hoặc lan rộng ra xung quanh.
4. Hình dạng bất đối xứng giữa hai nửa của tổn thương.
5. Đường kính lớn hơn khoảng 6mm và tiếp tục phát triển.
6. Xuất hiện cảm giác ngứa, đau, rát hoặc châm chích.
7. Có hiện tượng chảy máu, đóng vảy, loét hoặc tiết dịch.

6. Cách chẩn đoán nguyên nhân đốm nâu trên da

Để xác định chính xác nguyên nhân gây đốm nâu trên da, bác sĩ da liễu sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng với các phương pháp cận lâm sàng phù hợp. 

1. Khám lâm sàng
2. Soi da (Dermoscopy)
3. Đánh giá độ sâu sắc tố
4. Sinh thiết khi cần thiết

Khi có chẩn đoán chính xác, các bác sĩ sẽ tìm ra nguyên nhân da xuất hiện đốm nâu và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Điều trị đúng hướng sẽ giúp làm mờ đốm nâu hiệu quả hơn, tiết kiệm thời gian và chi phí.

7. Điều trị đốm nâu trên da như thế nào?

Tùy tình da có đốm nâu dạng nào mà bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

7.1 Sử dụng thuốc và hoạt chất làm sáng da

Nếu da bị nổi những đốm nâu mới xuất hiện thì có thể sử dụng các loại dược mỹ phẩm/ thuốc có chứa các hoạt chất làm sáng da. Điều trị tại chỗ được nhiều người lựa chọn bởi tính đơn giản, tiện lợi và tiết kiệm chi phí.

Tham khảo các hoạt chất làm mờ đốm nâu gồm:

1. Hydroquinone.
2. Azelaic Acid.
3. Tranexamic Acid.
4. Retinoid.
5. Vitamin C.

7.2  Peel da hóa học

1. Cơ chế hoạt động: Sử dụng các acid với nồng độ phù hợp để loại bỏ lớp tế bào sừng già cỗi trên bề mặt da. Quá trình này giúp thúc đẩy tái tạo tế bào mới, làm mờ các vùng tăng sắc tố, làm da đều màu hơn.
2. Hoạt chất peel: Glycolic Acid, Salicylic Acid, Mandelic Acid, Jessner hoặc TCA (lựa chọn tùy  tình trạng da).
3. Đối tượng phù hợp: Da xỉn màu, tăng sắc tố sau viêm, da xuất hiện vết thâm nâu, nám mảng thượng bì.

7.3 Laser điều trị sắc tố

Cơ chế: Công nghệ này sử dụng các bước sóng ánh sáng chuyên biệt tác động trực tiếp vào các vùng sắc tố melanin, giúp phá vỡ melanin thành những hạt nhỏ để cơ thể đào thải dần theo cơ chế tự nhiên. 

Phù hợp: Laser giúp xử lý rất nhiều các đốm nâu, bao gồm cả tình trạng nám mảng, nám chân đinh, tàn nhang, đồi mồi, thâm mụn…

Các công nghệ laser điều trị sắc tố phổ biến hiện nay gồm:

1. Laser Pico.
2. Q-Switched.
3. Laser Fractional
4. Laser Fotona

Lưu ý, tất cả các thủ thuật thẩm mỹ đều cần phải thực hiện dưới sự hướng dẫn hoặc kiểm soát của bác sĩ chuyên khoa nhằm tránh rủi ro. Bệnh nhân nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để đánh giá tình trạng đốm nâu và được hỗ trợ điều trị an toàn.

8. Cách phòng ngừa đốm nâu xuất hiện và tái phát

Các đốm nâu có thể được làm mờ bằng công nghệ thẩm mỹ hiện đại. Tuy nhiên, chúng vẫn có thể xuất hiện trở lại nếu như chúng ta không chăm sóc da kỹ lưỡng và bỏ qua các điều trị dự phòng.

Một số cách phòng ngừa nổi đốm nâu trên da tái phát gồm:

1. Chống nắng cho da mỗi ngày: Bôi kem chống nắng, tránh ra ngoài khi trời nắng gắt, sử dụng mũ nón và quần áo để bảo vệ da.
2. Chăm sóc da đúng cách: Quan trọng nhất vẫn là duy trì độ ẩm cho da để da có cơ hội được tái tạo và phục hồi.
3. Không làm đẹp cấp tốc: Không sử dụng các sản phẩm/ phương pháp làm đẹp cấp tốc có khả năng làm da mỏng và nhạy cảm hơn.
4. Điều trị sớm các bệnh lý viêm da: Bao gồm các bệnh viêm da, mụn trứng cá… chăm sóc các vết trầy xước da đúng cách.
5. Duy trì lối sống lành mạnh: Uống nhiều nước, không uống rượu bia, không hút thuốc lá, tránh sử dụng đồ ăn dễ gây kích ứng và dị ứng da.

Khi xuất hiện đốm nâu trên da, đặc biệt là các đốm sắc tố có dấu hiệu thay đổi bất thường, bạn nên thăm khám bác sĩ da liễu để được tư vấn và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp ngay từ sớm.